Before
After
ՊԱԶԻՐԻԿ
© Բեռնելիս կայքը տրամադրում է հեղինակային իրավունք
Նկարագրություն
Պազիրիկը մինչ օրս հայտնի հնագույն գորգն է, որը 1949 թվականին հայտնաբերել էհնագետ Ռուդենկոն Ալթայում՝ Պազիրիկի 5-րդ կուրգանում, այստեղից էլ գալիս է գորգիանունը: Գորգն այժմ պահվում է Սանկտ Պետերբուրգի Էրմիտաժ թանգարանում:
Գորգը ծագում է Ք.ա. 5-4-րդ դարերից, նրա չափսերն են՝ 183´198 սմ, գործված է 3600 հանգույց/դմ² խտությամբ: Գորգն ամբողջությամբ հյուսված է բրդից: Գորգը շուրջ 2500 տարի մնացել է սառած դամբարանում (կա վարկած, որ դամբարանը կողոպտվել է, որիցհետո ջուր է լցվել ու սառցակալել) ու այդպիսով զերծ լինելով արտաքին որևէազդեցությունից՝ գործնականում անխաթար պահպանվել է մինչ մեր ժամանակները: Բացիայդ, այն աչքի է ընկնում գեղազարդման հարուստ համակարգով։ Այս հնագույն գորգումտեսնում ենք ոչ թե քոչվորական մորթու ինչ-որ երկարախավ փոխարինիչ, այլ հմուտարհեստանոցում պատրաստած բազմամշակույթ, նրբանախշ, կարճախավ գործվածք, ինչըհիացմունքի է արժանի նույնիսկ գորգաործության մերօրյա հարուստ մշակույթիժամանակների համար։
Գորգի ստեղծումը և որևէ ազգի պատկանելությունը մինչ օրս հստակ չէ և առաջ է քաշումբազմաթիվ տարակարծություններ:
Պեղումների ղեկավար Ս. Ի. Ռուդենկոն, համեմատելով այդ նմուշի և հարևան Բաշադարիկուրգանից հայտնաբերված գորգերի ու թաղիքների գեղազարդման տարրերը, ինչպեսնաև նկատի ունենալով դրա գունա-հորինվածքային ներդաշնակ լուծումներն, արդեն այնժամանակ հանգել էր Պազիրիկյան գորգի առաջավորասիական ծագում ունենալուտեսակետին։
Որոշ գիտնականներ գորգին վերագրում են աքեմենյան պարսկական, թուրք-օղուզական, չին-մոնղոլական ծագում։ Մի շարք ուսումնասիրողներ էլ, մասնավորապես ՈւլրիխՇուրմանը, Ֆոլկմար Գանցհոռնը և այլք, գտնում են, որ այդ գորգը գործել են Վանիթագավորությունում և որ այն վերաբերում է հայոց մշակույթին:
Հակիրճ եթե նկարագրենք Պազիրիկ գորգի կառուցվածքը, ապա կարող ենք ասել, որ այնկազմված է կենտրոնական հիմադաշտից, որտեղ 24 նմանատիպ մեդալյոններ ենտեղադրված։ Հիմնադաշտը շրջափակված է 5 տարբեր լայնության եզրագոտիներով։Առաջին փոքր ներքին եզրագոտին բաղկացած է փոքր քառակուսիներից, որոնցում դեղինֆոնի վրա հայտնվում են արծվանման գիրֆոնները։ Երկրորդ ներքին գոտում, բացկապույտ ֆոնի վրա ներկայացված է այծյամների շարք, որոնց Շուրմանն համարում էկետավոր եղջերուների արու տեսակը։ Երրորդ եզրագոտում պատկերված են տերևների ևծաղիկների հյուսվածքներ։ Չորրորդ գոտին ամենալայնն է, այստեղ ներկայացված ենհեծյալներ, ինչպես նաև հատակին կանգնած և ձիու սանձը բռնած զինվորներ։Վերջինեզրագոտին կրկնում է առաջինը, սակայն գիֆրոններն այլ ուղղությամբ են նայում։
Շուրմանը կարծում է, որ գորգը ստեղծվել է Սակիսում՝ Ուրմիա լճից հարավ ընկած, Ուրարտու երկրում գտնվող այն ժամանակվա սկյութական մայրաքաղաքում։ Սակիսումստեղծվելը հիմնավորում է նրանով, որ քաղաքը գտնվել է Նինվեից մի փոքր արևելք, այդպատճառով էլ Նինվեի պալատների քարե գորգերը մեծ նմանություն ունեն Պազիրիկ գորգիհիմնադաշտի մեդալյոններին։ Այսպիսով, Սակիչը կարող էր լինել Ալթայի լեռներիգերեզմանատանը թաղված թագավորի բնակավայրը։ Նա հաստատապես կրթված և վառանձնավորություն է եղել, ով հնարավոր է՝ պատվիրել էր գորգը իր մահվանից տարիներառաջ, և հայերը, որոնց ազդեցությունն այդ ժամանակ Կովկասի հարավային լանջերիցհասնում էր մինչև Ասորեստանի հյուսիս, մատակարարել են բուրդը, տվել են գորգիգեղարվեստական կոնցեպցիան և հիասքանչ կատարումը։
Ուսումնասիրելով գորգի սիմվոլիկան՝ Շուրմանը հանգում է այն գաղափարին, որ սատարիներ առաջ պատվիրված մահագորգ է։ Հիմնվելով Հերոդոտոսի նկարագրության վրա՝հնագետը կարծում է, որ Պազիրիկ գորգը, ամենայն հավանականությամբ, որպեսպաշտպանիչ իր, փռված է եղել մահացած թագավորի և թագուհու (ով, ըստ ավանդույթի, պետք է մահանար թագավորի հետ) մարմինների տակ։ Նաև, ըստ սկյութներիհավատալիքների, քարայծը և գրիֆոնը կյանքից մահվան անցման խորհրդանիշներն են։Այդ պատճառով էլ նշված քարայծերի մեկ հիմնական շարքը և գրիֆոնների երկու ուղեկցողեզրագոտիները, գորգը գործողի կողմից մատնանշումն է այն փաստի, որ գորգը գործվել էորպես թաղման ատրիբուտ։ Շուրմանը նաև սիմվոլիկայի մեջ մեծ շեշտ է դնում վերին ձախանկյունում գտնվող չկրկնող երկու վարդյակներին, որոնք նա համարում է անիվներ ուկրկին դիմում է Հերոդոտոսին, ում պատմվածքում նշված է, որ թաղման արարողությանժամանակ հատուկ կառքեր են պատրաստվել 50 ստրուկների և 50 ձիերի տիկերով, որոնքուղեկցել են թագավորին։
